Üç Yıllık Sürenin Dolmasından Sonra Yatırım Tutarı: Blokajın Kaldırılması ve Yurt Dışına Transfer

Blokaj Mekanizması

Mevduat yolunda, Türkiye'de faaliyet gösteren ve BDDK denetimine tabi bir bankaya asgari 500.000 ABD doları yatırılır ve tutar üç yıl süreyle blokede tutulur. Blokaj, bankanın BDDK'ya hitaben düzenlediği ve tutarın üç yıllık süre boyunca çekilmeyeceğini teyit eden taahhüt yazısı ile belgelenir. Mevzuatın aradığı şartı karşılayan, mevduatın kendisi değil bu belgedir.

Blokaj, anapara üzerinde çekim yapılmasını kısıtlar. Hesap sahibinin hesabı görme imkânını ortadan kaldırmaz. Uygulamada müvekkil, süre boyunca hesabına doğrudan internet bankacılığı erişimini elinde tutar; böylece durum beyana dayanmaksızın her an teyit edilebilir.

Üç Yılın Başlangıcı

Üç yıllık süre, hesaba blokajın konulduğu tarihten itibaren işler; vatandaşlığın kazanıldığı Cumhurbaşkanı kararı tarihinden itibaren değil. Vatandaşlık kararı çoğu zaman mevduattan bir yıl veya daha uzun süre sonra verildiğinden, iki tarih birbirinden hayli uzak olabilir ve fark önemsiz değildir.

Olağan bir sıralama şöyledir: bir yılın Mayıs ayında konulan blokaj ve ertesi yılın Aralık ayında Cumhurbaşkanı kararı ile kazanılan vatandaşlık. Tutar, blokajdan sonraki üçüncü yılın Mayıs ayında serbest kalır — bu, süreyi karardan hesaplayan bir yatırımcının beklediği tarihten yaklaşık on sekiz ay öncesidir. Başlangıç tarihini yanlış esas alan yatırımcılar, sermayelerini mevzuatın gerektirdiği süreden belirgin biçimde uzun süre blokede bırakmaktadır.

Merkez Bankası Nezdindeki Dönüşüm Şartı

Mevduat yolunun başlangıçta çoğu zaman fark edilmeyen bir özelliği, tutarın hangi para biriminde tutulduğuna ilişkindir. İlgili Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca yatırıma konu döviz tutarları, Türkiye'de faaliyet gösteren bir bankaya satılarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) kuru üzerinden Türk lirasına çevrilir ve Türk lirası karşılığı üç yıl süreyle tutulur.

Buna göre üç yıl boyunca blokede tutulan tutar, ilk transfer edilen döviz değil Türk lirasıdır ve faiz de bu Türk lirası tutar üzerinden işler. Bununla birlikte anaparanın döviz cinsinden değeri süre boyunca korunur: Merkez Bankası, bu değeri Türk lirasındaki değer kaybına karşı güvence altına almakta; dolayısıyla kur hareketleri anapara bakımından yatırımcının değil Merkez Bankası'nın üzerinde kalmaktadır. Bu, banka tercihine değil yolun kendi yapısına ilişkin bir özelliktir ve mevduat yolunun, tutulan varlığın taşınmazın kendisi olduğu ve piyasa ile satış riski taşıdığı gayrimenkul yolundan ayrıldığı temel noktalardan biridir.

Faiz oranı değişken değildir. Müvekkilin seçtiği 1, 3, 6 veya 12 aylık vade için sabitlenir ve her vade sonunda yenilenir.

Serbest Bırakılma ve Yurt Dışına Transfer

Üç yıllık sürenin dolmasıyla blokaj kaldırılır ve tutar üzerindeki kısıtlama sona erer. Türkiye, fonların yurt dışına aktarılması bakımından genel bir kambiyo yasağı uygulamamakta olup, elde tutma yükümlülüğü yerine getirildikten sonra sermayenin ülkede kalmasını gerektiren bir düzenleme bulunmamaktadır.

Bununla birlikte transferler, 5549 sayılı Kanun ile MASAK düzenlemeleri kapsamındaki yükümlülüklere tabi bankacılık sistemi üzerinden yapılır. Banka, müşterini tanı ilkesi gereğince fonun kaynağını ve transferin dayanağını gösteren belgeleri arar. Türkiye'ye girişi belgelenmiş fonlar — ilk yatırım sırasında düzenlenen döviz alım kayıtları ve oluşan hesap hareketleriyle desteklendiğinde — tutarlı bir belge zinciri sunar. Dosyanın başında oluşturulan belgelerin, yıllar sonra dosyanın sonunda önem taşımasının nedeni budur.

Süre İçinde Elde Edilen Getiri

Blokedeki tutar mevduat olarak tutulur ve kuruluşla kararlaştırılan şartlara göre faiz işler. Türkiye'de elde edilen faiz geliri, Gelir Vergisi Kanunu uyarınca kaynakta tevkifata tabidir. Bu gelirin ayrıca beyana konu olup olmayacağı, yatırımcının vergi mukimliği durumuna bağlıdır; bu durum ayrıca değerlendirilir ve üç yıllık süre içinde değişmiş olabilir.

Çıkış Yapının Bir Parçasıdır

Mevduat yolu çoğu zaman Cumhurbaşkanı kararı ile sona eriyormuş gibi anlatılır. Oysa yapı, blokaj tarihinden itibaren üç yıl devam eder ve sermayenin serbest bırakılması ile üzerinde tasarrufta bulunulmasıyla tamamlanır. Serbest bırakılmayı öngörülebilir bir aşama olarak ele alan — belgeleri, banka ilişkisini ve vergisel durumunu buna göre düzenleyen — yatırımcılar, süreyi ancak dolduğunda değerlendirenlere kıyasla belirgin biçimde daha yalın bir süreçle karşılaşır.

Bu yazı Türk hukuku hakkında genel bilgi vermekte olup hukuki veya vergi danışmanlığı niteliği taşımaz. Serbest bırakılan tutarın hukuki ve vergisel durumu; yatırım sırasında oluşturulan belgeler ile transfer anındaki mukimlik durumu dâhil somut olayın özelliklerine bağlıdır. Vatandaşlık yolu kapsamında tutulan bir mevduatın durumunun değerlendirilmesi, Av. Abdulsamed Burak Turak ile yapılacak görüşmede mümkündür.